Özcanlı, “Bir çocuğun cildinde sorun ortaya çıktığında ilk başvuru kaynağı sosyal medya algoritması olmamalı. Bir içerik üreticisinin milyonlarca kez izlenmesi, önerdiği ürünün o çocuk için gerekli veya uygun olduğunu göstermez. Çocuğun ilk dermatoloğu TikTok olmamalı.” dedi.

Bu uyarıyı destekleyen dikkat çekici bilimsel veriler de bulunuyor. 2025’te Pediatrics dergisinde yayımlanan ve Northwestern Üniversitesi araştırmacıları tarafından gerçekleştirilen çalışmada, çocuk ve gençlerin yer aldığı 100 TikTok cilt bakım videosu sistematik olarak incelendi. Videolardaki içerik üreticilerinin yaşları 7’ye kadar düşüyordu ve videolarda ortalama 6 ürünlük rutinler bulunuyordu.  

7 YAŞINDAKİ ÇOCUĞA “ANTI-AGING” RUTİNİ NEDEN?

Özcanlı, yetişkinlere yönelik yaşlanma karşıtı ürünlerin çocukların bakım rutinlerine taşınmasının özellikle sorgulanması gerektiğini söyledi.

Özcanlı şunları söyledi: “Bir çocuğun cildine bakıp önce hangi problemi çözmeye çalıştığımızı sormalıyız. Kırışıklığı olmayan bir çocuğun yaşlanma karşıtı içeriklere neden ihtiyacı olsun? Çocuk bir yetişkinin küçültülmüş hali değildir. Cildin yaşı, ihtiyacı ve varsa dermatolojik problemi dikkate alınmalıdır.”

Amerikan Dermatoloji Akademisi’nin (AAD) 2025’te yayımladığı çocuk ve gençlere yönelik önerilerinde de küçük yaştaki çocukların retinol, C vitamini ve eksfoliye edici asitler gibi yetişkinlerin kırışıklık, güneş hasarı ve düzensiz cilt tonu için kullandığı aktiflerden kaçınması öneriliyor. AAD, genç cildin daha hassas ve tahrişe yatkın olduğuna dikkat çekiyor.  

BİLİMSEL ÇALIŞMA: VİDEO BAŞINA ORTALAMA 6 ÜRÜN

2025 tarihli Pediatrics araştırmasının sonuçlarının sosyal medya etkisinin boyutunu göstermesi açısından önemli olduğunu belirten Özcanlı, çocukların karşısına çıkan bakım rutinlerinin oldukça karmaşık hale gelebildiğini söyledi.

Araştırmada incelenen rutinlerde ortalama 6 ürün kullanıldığı ve bir rutinin ortalama maliyetinin 168 dolar olduğu tespit edildi. İncelenen videoların yalnızca yüzde 26,2’sinde güneş koruyucu bulunuyordu.  

Özcanlı, “Buradaki çelişki çok çarpıcı. Çocuğa çok sayıda ürün öneriliyor ama cilt sağlığının en temel başlıklarından güneşten korunma geri planda kalabiliyor. Cilt bakımını ürün sayısıyla ölçmeye başladığımızda temel sağlık davranışlarını kaçırabiliriz.” dedi.

EN ÇOK İZLENEN VİDEOLARDA 21’E KADAR POTANSİYEL OLARAK TAHRİŞ EDİCİ AKTİF İÇERİK

Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri de en fazla izlenen 25 videoda kullanılan aktif içeriklerin sayısı oldu. Bu videolarda ortalama 11, bazı rutinlerde ise 21’e kadar potansiyel olarak tahriş edici aktif içerik saptandı. Ayrıca en çok izlenen 25 videonun yüzde 76’sında en az bir potansiyel kontakt alerjen bulundu.  

Özcanlı, “Bu veriler bize ‘Çocuk biraz krem sürüyor, ne olabilir?’ diye bakamayacağımızı gösteriyor. Birden fazla aktif içeriği üst üste kullanmak, özellikle hassas ciltlerde tahriş ve bariyer problemleri oluşturabilir.” dedi.

RETİNOL KÖTÜ DEĞİL, GEREKSİZ KULLANIM YANLIŞ

Retinol ve retinoidlerin sosyal medyada sıklıkla birbirine karıştırıldığına dikkat çeken Özcanlı, bilimsel olarak kullanılan bir içeriğin çocukların kendi kendine kullanması gereken bir ürün anlamına gelmediğini vurguladı.

Özcanlı, “Retinoidlerin dermatolojide çok önemli kullanım alanları var. Örneğin bazı retinoidler akne tedavisinde hekim tarafından uygun görüldüğünde genç hastalarda kullanılabilir. Biz ‘retinoid kötüdür’ demiyoruz. ‘İhtiyaç yokken, yanlış ürünle, yanlış kombinasyonla ve sosyal medya tavsiyesiyle kullanılmasın’ diyoruz.”

AAD de bazı ergenlerde dermatoloğun akne nedeniyle retinoid veya salisilik asit önerebileceğini ancak bunun yaşa ve dermatolojik ihtiyaca göre değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor.  

“YÜZÜM YANIYOR, DEMEK Kİ ÜRÜN ÇALIŞIYOR” DÜŞÜNCESİ TEHLİKELİ

Sosyal medyada aktif içerik kullanımının ardından oluşan yanma, kızarma ve soyulmanın zaman zaman ürünün etkili olduğunun göstergesi gibi sunulduğunu belirten Özcanlı, bunun yanlış bir algı olduğunu söyledi.

Özcanlı, “Bir ürün cildi yakıyor diye daha etkili değildir. Çocuk ‘Biraz yanması normal, güzelleşmek için dayanmalıyım’ düşüncesine kapılmamalı. Sürekli kızarıklık, yanma, kaşıntı veya soyulma varsa cilt bize bir sorun olduğunu söylüyor olabilir.”

ASİT ÜSTÜNE ASİT SÜRMEK CİLT BAKIMI DEĞİLDİR

Glikolik asit, salisilik asit ve benzeri içeriklerin sosyal medya videolarında sıklıkla görülmesinin çocukların bu ürünleri zararsız kozmetik ürünler gibi algılamasına neden olabileceğini belirten Özcanlı, çok sayıda aktif içeriğin kontrolsüz biçimde birleştirilmesine karşı uyardı.

Özcanlı, “Bir videodan peeling, diğerinden asit, başka bir içerikten retinol öğreniliyor. Çocuk bunları aynı rutine taşıdığında ortaya sosyal medyada gördüğü ‘mükemmel cilt’ değil, tahriş olmuş bir cilt çıkabilir.” dedi.

10 ADIMLI RUTİN SAĞLIKLI CİLT DEMEK DEĞİLDİR

Çocukların ürün sayısının bakım kalitesiyle eş anlamlı olmadığı konusunda bilinçlendirilmesi gerektiğini belirten Özcanlı, sağlıklı bir çocuk cildinde temel yaklaşımın son derece sade olabileceğini söyledi.

Özcanlı, “Sabah beş, akşam yedi ürün kullanmak kişiyi cilt bakımında daha bilinçli yapmaz. Çocukların çoğunda uygun bir temizleyici, ihtiyaç varsa nemlendirici ve doğru güneşten korunma gibi temel alışkanlıklar çok daha değerlidir.”

AAD de çocuk ve gençlerde temel yaklaşım olarak nazik temizleyici, hafif nemlendirici ve geniş spektrumlu güneş koruyucu kullanımını öne çıkarıyor.  

SOSYAL MEDYA ÇOCUĞA SADECE ÜRÜN DEĞİL “KUSUR” DA SATABİLİR

Konunun yalnızca dermatolojik olmadığını vurgulayan Özcanlı, çocukların henüz sorun olarak görmedikleri normal cilt özelliklerini sosyal medya içerikleri nedeniyle “kusur” olarak algılamaya başlayabileceğine dikkat çekti.

2025’te Clinics in Dermatology için yayımlanan bilimsel değerlendirmede de sosyal medyanın çocukları gelişim dönemlerine uygun olmayan cilt bakım trendlerine maruz bırakabildiği; erken yaşta gerçekçi olmayan güzellik standartları ve görünüm kaygıları açısından etik sorunlar doğurduğu vurgulanıyor.  

Özcanlı, “Bir çocuk aynaya bakarken kendi yüzünü görmek yerine büyütülmüş gözenek, ince çizgi veya kusursuzluk aramaya başlıyorsa cilt bakımından daha büyük bir konuyu konuşmamız gerekir. Çocuğa sağlıklı cildi öğretmeliyiz, kusursuz cildi değil.” dedi.

FİLTRELİ CİLT GERÇEK CİLT DEĞİLDİR

Sosyal medya filtrelerinin çocuk ve gençlerde gerçek dışı cilt beklentileri yaratabileceğini belirten Özcanlı, gözeneksiz, lekesiz ve tamamen pürüzsüz görünen dijital yüzlerin normal insan cildini temsil etmediğini söyledi.

Özcanlı, “Gerçek cildin dokusu vardır, gözenekleri vardır. Ergenlikte yağlanma ve akne görülebilir. Sosyal medya filtresiyle gerçek insan cildini karşılaştırırsanız gerçek cilt her zaman ‘kusurlu’ görünecektir. Çocuğun kendi yüzüyle kavga etmesine neden olacak bir güzellik anlayışından uzak durmalıyız.” dedi.

ÇOCUĞUN BANYOSUNDAKİ ÜRÜNLERE BİR KEZ BAKIN

Özcanlı, ailelere çocuklarının kullandığı kozmetik ürünleri yasaklayıcı bir tutumla değil, bilinçli biçimde gözden geçirmeleri çağrısında bulundu.

“Çocuğun telefonunu elinden almak çözüm değil” diyen Özcanlı, “Onunla birlikte ürünlere bakalım. Bu ürün ne için kullanılıyor? Çocuğumuzun gerçekten böyle bir ihtiyacı var mı? İçerisinde hangi aktifler bulunuyor? Aynı anda kaç ürün kullanıyor? Cildinde kızarıklık veya yanma başladı mı? Bu soruları konuşalım.” dedi.

İNFLUENCER ÖNERİSİ REÇETE DEĞİLDİR

Sosyal medya içerik üreticilerinin kişisel deneyimlerinin tıbbi öneri olarak algılanmaması gerektiğini vurgulayan Özcanlı, aynı ürünün farklı ciltlerde farklı sonuçlar oluşturabileceğini söyledi.

Özcanlı, “Bir influencer ‘Bu ürün benim sivilcelerimi geçirdi’ diyebilir. Bu onun kişisel deneyimidir. Çocuğunuzdaki sorun akne mi, egzama mı, kontakt dermatit mi veya başka bir durum mu önce bunu bilmek gerekir. Tanı olmadan sosyal medya üzerinden tedavi seçmeye çalışmak doğru değildir.” dedi.

ÇOCUK CİLT BAKIMI PAHALI BİR TÜKETİM YARIŞINA DÖNÜŞMEMELİ

Özcanlı, çocukların pahalı ürünleri sosyal statünün veya kişisel bakım bilincinin göstergesi olarak görmeye başlamasının aileler üzerinde de ekonomik baskı oluşturabileceğine dikkat çekti.

Pediatrics çalışmasındaki ortalama 168 dolarlık rutin maliyetinin de bu tüketim boyutunu ortaya koyduğunu belirten Özcanlı, “Bir çocuğa sağlıklı cilt alışkanlığı kazandırmak için onlarca pahalı ürüne ihtiyacımız yok. Cilt sağlığını alışveriş sepetinin büyüklüğüyle ölçmemeliyiz.” dedi.  

SOSYAL MEDYADAN GELEN HASTAYI AZARLAMAK DA ÇÖZÜM DEĞİL

Gençlerin sosyal medyada gördüklerini merak etmesinin doğal olduğunu belirten Özcanlı, hekimlerin ve ailelerin yasaklayıcı değil açıklayıcı bir iletişim kurmasının daha etkili olacağını söyledi.

Özcanlı, “Genç hastamız bize ‘TikTok’ta bunu gördüm’ dediğinde onu küçümsememeliyiz. Tam tersine birlikte değerlendirelim. İçeriğin bilimsel karşılığı var mı, onun cildi için gerekli mi, riskleri neler? Dijital dünyadan kaçamayız; çocuklara dijital sağlık okuryazarlığı kazandırabiliriz.” dedi.

ÖZCANLI: ALGORİTMA ÇOCUĞUNUZUN CİLT TİPİNİ BİLMİYOR

Dermatoloji ve Kozmetoloji Uzmanı Dr. Çağnur Özcanlı sözlerini şöyle tamamladı:

“Çocuklarımız sosyal medyayı kullanacak, yeni ürünleri görecek ve merak edecek. Mesele onları korkutmak veya bütün kozmetik ürünleri yasaklamak değil; neye gerçekten ihtiyaçları olduğunu öğretmek. Bir ürünün viral olması bilimsel olarak gerekli olduğu anlamına gelmez. Bir influencerın cildinde işe yaraması sizin çocuğunuz için uygun olduğunu göstermez. Retinolün, asitlerin veya dermatolojide kullanılan başka aktiflerin doğru hastada önemli kullanım alanları olabilir; ancak bunların yeri sosyal medya reçetesiyle belirlenmemelidir. Çocuğun cildinde akne, kızarıklık, kaşıntı, sürekli kuruluk veya başka bir sorun varsa algoritmaya değil doğru dermatolojik değerlendirmeye başvuralım. Çünkü algoritma çocuğunuzun yaşını görebilir ama cildini muayene edemez. Çocuğun ilk dermatoloğu TikTok olmamalı.”